Zoals Mathieu Weggeman onlangs scherp opmerkte: we vangen professionals te vaak in complexe beheersingssystemen en controlestructuren, in de hoop dat daar kwaliteit uit ontstaat. Maar wie kijkt naar de groeiende groep thuiszitters, de Stand van de Jeugdzorg leest of luistert naar de zorgen uit het onderwijsveld over inclusief onderwijs, ziet dat systeemdruk ook schade veroorzaakt.
We diagnosticeren het unieke kind, organiseren ondersteuning in losse schakels en verliezen onderweg soms de relatie uit het oog. Het gevolg: kinderen raken beschadigd, ouders raken moedeloos en leraren hebben structureel te weinig ruimte voor écht contact en regie’. Vanuit mijn rol in het gespecialiseerd onderwijs herken ik dagelijks die diepgewortelde neiging om ‘bijzonder’ te maken wat eigenlijk gewoon zou moeten zijn.
Nu de Tweede Kamer debatteert over de toekomst van passend onderwijs en de sectorraden terecht vragen om een zorgvuldige transitie, moeten we één ding scherp voor ogen houden: stop met het problematiseren van het kind en organiseer de onvoorwaardelijke kracht van onderwijs in de context rondom dat kind.
Inclusie is geen organisatorisch dogma
Als we dat serieus nemen, kijken we ook anders naar de grens tussen regulier en speciaal onderwijs. Niet als een harde scheidslijn tussen ‘normaal’ en ‘niet normaal’, maar als een continuüm van mogelijkheden waarin kinderen flexibel ondersteuning kunnen krijgen, zonder dat hun zelfbeeld onnodig beschadigt.
Inclusie is daarbij geen organisatorisch dogma waarin iedereen koste wat kost in hetzelfde klaslokaal moet passen. Inclusie is een richting. Dat vraagt niet om méér formulieren of extra systemen, maar om professionals die de ruimte, deskundigheid en tijd krijgen om onderwijs passend te organiseren.
Ruimte voor ontmoeting
Binnen de Aloysius Stichting werken onze scholen en impactteams vanuit een concreet programma voor mensenwerk: Leren & Ontwikkelen. De signalen uit de praktijk zijn helder: systemen kun je pas duurzaam veranderen als professionals in het primaire proces eerst stevig zijn toegerust en ondersteund. Dat vraagt volgens ons om drie fundamentele uitgangspunten:
- Relatie boven systeem: onderwijskwaliteit begint bij de pedagogische relatie en een klas waarin leerlingen samen leren leven.
- Investeren in vakmanschap: leraren moeten zich ondersteund en bekwaam voelen om met toenemende complexiteit om te gaan.
- Autonomie en draagkracht op de werkvloer: inclusie is alleen duurzaam als teams ruimte, vertrouwen en ondersteuning ervaren.
Maak het verschil
De essentie van onderwijs laat zich uiteindelijk niet vangen in protocollen of kwaliteitscodes. Echte kwaliteit ontstaat in de dagelijkse ontmoeting tussen leerling en leraar. Laten we daarom minder focussen op beheersen en meer op faciliteren. Geef de transitie tijd. Geef professionals ruggensteun en rust. Want pas dan veranderen we niet alleen systemen, maar ook het perspectief van kinderen. En juist daar begint echte inclusie.
Johan van Triest (voorzitter college van bestuur) in samenwerking met Guido Nijboer (Bestuursadviseur)
datum 27 mei 2026
auteur Johan van Triest